Dzielenie wyrazów – jak robić to poprawnie?

Spis Treści:

Umiejętność stosowania poprawnej polszczyzny jest niezwykle ważna, a jednym z jej elementów – który ma niebagatelne znaczenie dla jakości oraz odbioru tekstu – jest dzielenie wyrazów. Nie tylko wpływa ono na estetykę tekstu, lecz także ułatwia jego czytanie i zrozumienie. Na kartach niniejszego artykułu omawiamy najważniejsze zasady dotyczące dzielenia wyrazów. Zapraszamy do lektury!

Dlaczego poprawne dzielenie wyrazów ma znaczenie?

Dzielenie wyrazów stosuje się, by podzielić na części słowo, które nie zmieściło się w całości w danym wierszu.

Jest przydatne przy dłuższych, wyjustowanych tekstach, np. w książkach, artykułach prasowych czy e-bookach.

Dzięki właściwemu podziałowi słów na końcach wiersza unikamy nieestetycznych luk oraz trudności w odczytywaniu treści przez czytelnika. Warto zatem zwrócić uwagę na to, jak dzielimy wyrazy, aby utwór był klarowny i prezentował się profesjonalnie.

Właściwe dzielenie słów wpływa również na szybkość czytania oraz zrozumienie przekazu zawartego w tekście, co stanowi niebagatelny atut publikacji. Natomiast jeśli słowa są źle podzielone, może to doprowadzić do błędnej interpretacji treści lub powodować zaburzenia w komunikacji na linii autor–czytelnik.

Zasady dzielenia wyrazów – jakie należy stosować?

W języku polskim istnieją dwa kryteria dotyczące przenoszenia wyrazów do nowego wersu:

  • fonetyczne (zgodnie z podziałem na sylaby, np. roz-mo-wa);
  • morfologiczne (uwzględniającej budowę, tj. rdzeń i przedrostek, np. roz-mowa).

Pamiętajmy przy tym, że w języku polskim sylaba składa się z jednej lub kilku liter, a jej ośrodek stanowi samogłoska. W tym celu należy unikać dzielenia wyrazów w taki sposób, aby na końcu linii pozostała pojedyncza litera – zarówno samogłoska, jak i spółgłoska. Wyjątkiem są tu dwuliterowe przyrostki (np. -by), które można oddzielić od reszty słowa.

Wyrazy i jednostki niepodzielne

Warto pamiętać o tym, że niektóre wyrazy i jednostki nie powinny być rozdzielane podczas przenoszenia do nowego wersu.

Zgodnie z zasadami języka polskiego nie dzieli się:

  • wyrazów jednosylabowych, np. gra, ból, nos, kwik, łoś, dąb;
  • literowych połączeń oznaczających jedną głoskę (sz, rz, cz, dz, dź, dż, ch oraz dzi), np. du-szek;
  • połączeń spółgłoski, litery „i”, oznaczającej jej zmiękczenie, oraz samogłoski, np. dzie-ci;
  • dwugłosek w obrębie jednej sylaby (au, eu), np. astro-nau-ta, pau-za.

Grupy spółgłoskowe

Jeśli wyraz zawiera grupę spółgłosek, czyli sąsiadujące ze sobą spółgłoski, należy zastosować się do poniższych zasad:

  • grupę spółgłosek możemy przenieść w całości do nowego wersu lub podzielić, pamiętając jednak, aby co najmniej jedna ze spółgłosek znalazła się w przeniesionej części wyrazu, np. i-skra czy is-kra, nie iskr-a;
  • grupy spółgłoskowe, których nie dotyczy kryterium morfologiczne, należy podzielić w taki sposób, aby część przeniesiona do nowego wiersza mogła rozpoczynać polski wyraz, np. ocem-brować, nie oce-mbrować, gdyż w języku polskim nie występują wyrazy rozpoczynające się od mbr;
  • obowiązkowo przenosimy część wyrazu zawierającego dwie jednakowe litery umieszczone obok siebie, np.: man-na, get-to, net-to, ter-roryzm*.

* Wyjątkiem jest reguła mówiąca o tym, że kryterium morfologiczne, a więc uwzględniające przedrostek i rdzeń, jest nadrzędne wobec zasady rozdzielania tych samych liter, dlatego wyraz „wyssać” należy podzielić na „wy-ssać”, nie „wys-sać”.

Wyrazy złożone

W przypadku wyrazów złożonych – czyli takich, które składają się z dwu lub więcej rdzeni – dzielenie powinno odbywać się w miejscu złożenia tych słów, np.: Wielka-noc, dobra-noc.

Jeśli w wyrazie złożonym występuje element łączący -o-, -i-, -y-, pozostawiamy go przy pierwszej części wyrazu, np. pasi-brzuch, szaro-bury, desko-rolka, jęczy-dusza.

Podwójne nazwy, nazwiska lub wyrazy pospolite, połączone dywizem, należy rozdzielać w taki sposób, aby przeniesienie przypadało na łącznik, np. słodko-/-kwaśny (dywiz należy postawić również na początku przeniesionego wersu).

Rozdział przedrostka od rdzenia

Odmienną kategorię dzielenia wyrazów stanowi rozdział przedrostka od rdzenia. W tym przypadku kryterium morfologiczne ma pierwszeństwo przed fonetycznym, gdy podział wyrazu na sylaby nie pokrywa się z podziałem uwzględniającym rdzeń i przedrostek.

Ma to miejsce dla przedrostków kończących się spółgłoską (roz-, przeciw-, ob-, nad-, przed-, wez-, naj-, bez-, od-, pod-, wes-), jak i samogłoską (po-, nade-, wy-, prze-, na-, do-, o-, obe-, przy-, u-, za-), np.: roz-weselić, pod-płomyk, przy-pływ, nad-chodzić.

Dodatkowe wytyczne dotyczące dzielenia wyrazów

Kontynuując nasze rozważania, nie sposób nie wspomnieć o mniej znanych sytuacjach, w których nie należy przenosić do następnego wiersza, np.:

  • liczb w zapisie cyfrowym (8 000 000);
  • liczb ze znakiem proporcji (skala 1:25 000);
  • inicjału imienia i nazwiska (J. Nowak, A. Kowalska);
  • dat w zapisie cyfrowym (01.09.2022, 14 VII 1789);
  • skrótowców pisanych z wielkich liter (WIBOR, PAN, PZMot);
  • końcówki będącej za apostrofem (dress code’em, Kerry’ego);
  • elementów tworzących logiczną całość (II wojna światowa, Karol XVI Gustaw, t. LVIII, str. 248);
  • miar, skrótów, symboli, liczb, przy których użyto ukośnika, jak i skrótu jednostki miary (50 km/h, 10 zł/kg, 2/3, 500 zł, 120 cm3).

Pomoc oprogramowania przy dzieleniu wyrazów

Jednym z popularnych rozwiązań jest narzędzie wbudowane w MS Word, które umożliwia automatyczne dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowego wersu.

Aby włączyć tę funkcję, należy przejść na kartę Układ, a następnie z grupy poleceń wybrać Dzielenie wyrazów > Automatyczne.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na język ustawiony w programie – jeśli będzie inny niż ten, w którym piszemy, automatyczne dzielenie wyrazów nie zadziała poprawnie.

Dzielenie wyrazów w Wordzie

Wypada również wspomnieć o stronach internetowych oferujących usługę automatycznego dzielenia tekstu. Przykładem takiej witryny może być Ushuaia – wystarczy wpisać wyraz w odpowiednie pole, a serwis zajmie się resztą.

Dzielenie wyrazów na stronie Ushuaia - screen

Pamiętajmy przy tym jednak, że żadne narzędzie nie jest w 100% nieomylne, dlatego zawsze warto sprawdzić wynik działania programu i ewentualnie dokonać korekt we własnym zakresie.

Podsumowanie

  • Dzielenie wyrazów stosuje się, by podzielić na części słowo, które nie zmieściło się w całości w danym wierszu.
  • Dzięki dzieleniu wyrazów tekst jest czytelny i wygląda profesjonalnie, nie ma w nim nieestetycznych luk.
  • Istnieją dwa kryteria podziału wyrazów: fonetyczne (zgodnie z podziałem na sylaby) oraz morfologiczne (uwzględniające budowę, tj. rdzeń i przedrostek).
  • Nie rozdzielamy grup spółgłoskowych takich jak: sz, rz, cz, dż czy ch.
  • W przypadku rozdziału przedrostka od rdzenia podział następuje w miejscu złożenia.

Oceń artykuł:

Średnia ocena: 5

Łukasz Frąckowiak

Humanista z krwi i kości, z książką w ręku od najmłodszych lat. Ma 7-letnie doświadczenie w pracy jako korektor i redaktor. W agencji Content Writer dba o to, by teksty przesyłane klientom były nieskazitelne pod względem językowym. Jest także opiekunem szkoleń copywritingu oraz korekty. Zakochany w Andaluzji, południowej Dalmacji i mediewistyce. Jeśli nie absorbuje go córka lub żona, to czyta wszystko, co wartościowe.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Ostatnio na blogu

17.05.2024 Marketing
16.05.2024 Content Marketing
15.05.2024 Korekta & Redakcja
14.05.2024 Porady & Ciekawostki
13.05.2024 Marketing
10.05.2024 Marketing
09.05.2024 Marketing
08.05.2024 Porady & Ciekawostki
07.05.2024 Porady & Ciekawostki

Profesjonalne teksty biznesowe

Darmowa wycena

Zbuduj karierę z Content Writer

Sprawdź oferty pracy

Praktyczny
kurs
copywritingu