Język potoczny a oficjalny – czym się różnią?

Odmiany polszczyzny

W obrębie narodowego języka polskiego funkcjonuje standardowy język ogólny oraz odmiana gwarowa, charakterystyczna dla danego regionu, która może obejmować np. odmiany terytorialne (dialekt wielkopolski, małopolski czy śląski) oraz odmiany środowiskowe (socjolekty, żargon).

W zależności od zastosowanej typologii w ramach języka ogólnego wyróżnia się natomiast język pisany oraz mówiony, a także odmiany sytuacyjne (zależne od sytuacji komunikacyjnej) – mowę oficjalną i potoczną.

Mowa oficjalna – charakterystyka

Główne wyróżniki mowy oficjalnej to:

• brak kolokwializmów i wulgaryzmów,
• stosowanie zwrotów grzecznościowych,
• unikanie elementów językowych pochodzących ze slangu, regionalizmów itp.,
• wysoki stopień sformalizowania,
• unikanie wyrażeń emocjonalnych i nacechowanych.

Kiedy stosować język oficjalny?

Mowy oficjalnej używa się w sytuacjach, które wymagają formalnej komunikacji, np. w:

• instytucjach państwowych, np. rozprawa sądowa,
• życiu publicznym, np. konferencja prasowa polityka,
• edukacji, np. egzamin państwowy,
• dokumentach urzędowych i administracyjnych, np. korespondencja z bankiem/urzędem.

Oficjalny język urzędowy

Wybrane funkcje języka urzędowego w Polsce, na obszarze wybranych województw, posiada również regionalny język kaszubski, który może być wprowadzony do urzędów jako język pomocniczy.

W związku z tym, że polski język oficjalny stosowany jest w oficjalnych dokumentach, komunikatach czy instrukcjach, charakteryzuje się również:

• wysoką standaryzacją – utarte sformułowania dominują głównie w pismach urzędowych, np. „zwracam się z uprzejmą prośbą”,
• stosowaniem rzeczowników odczasownikowych – i zastępowanie nimi czasowników, np. „ukończono” zamiast „ukończyliśmy/ukończyli” lub „zaleca się” zamiast „zalecamy/zalecam”,
• specjalistyczną terminologią – przede wszystkim w przypadku dokumentów i wystąpień naukowych czy pism administracyjnych, np. „powództwo”, „protokół zdawczo-odbiorczy”,
• unikaniem wieloznaczności i precyzją – przekaz ma być zrozumiały dla każdego użytkownika języka polskiego i pozbawiony niedopowiedzeń, np. zamiast „Więc zdecydowali, że przesłuchają sąsiada” lepszą alternatywą będzie zdanie „W związku z zaistniałą sytuacją zdecydowano, że sąsiad ofiary zostanie powołany na świadka i przesłuchany przez prokuratora”.

W pismach oficjalnych często występują także rozbudowane konstrukcje składniowe oraz liczne zdania w stronie biernej np. „Niezbędne informacje zostały przekazane do odpowiedniego organu ścigania”.

Mowa potoczna – najważniejsze cechy

Korzystamy z niej podczas rozmów nieformalnych, w social mediach, w programach rozrywkowych czy w korespondencji prywatnej.

Język potoczny cechują przede wszystkim:

• luźna struktura składniowa, np. „Wiesz, zjadłbym jakiegoś burgera, może wyskoczymy na miasto, co ty na to?”,
• bezpośredniość i prostota, np. „Napisz wiadomość do właściciela mieszkania, proszę cię”, zamiast „Uprzejmie proszę o napisanie wiadomości do właściciela mieszkania”,
• kolokwializmy, np. „Ta książka jest do kitu”,
• wyrazy lub konstrukcje zaczerpnięte ze slangu (lub innych odmian języka) i regionalizmy, np. „Wychodzę na pole”,
• emocjonalność wypowiedzi, np. „Super bawiłam się dzisiaj w kinie”.

Mowa potoczna pozwala nadać rozmowie bardziej przystępnego charakteru, zmniejsza dystans pomiędzy rozmówcami i umożliwia swobodną komunikację.

Zwykle komunikaty w języku potocznym tworzone są pospiesznie, dlatego często pojawiają się w nich błędy. Charakterystyczne dla tej odmiany języka jest również posługiwanie się tzw. wyrazami modnymi (lub całymi konstrukcjami, często będącymi kalką językową), nie zawsze poprawnymi, np. „Zrobić coś na spokojnie” zamiast „Zrobić coś bez pośpiechu”.

Język formalny a potoczny – czy coś je łączy?

Zarówno mowa oficjalna, jak i potoczna należą do odmian języka polskiego i służą komunikacji. W związku z tym, w dużym stopniu wykorzystują ten sam zasób słownictwa oraz podlegają tym samym normom językowym, m.in. z zakresu gramatyki, ortografii, interpunkcji (choć w przypadku języka potocznego zasady te nie zawsze są przestrzegane).

Wspólną cechą obu odmian języka jest również ich dominująca funkcja – komunikacyjna. Służą do porozumiewania się i budowania relacji międzyludzkich (o różnym charakterze i stopniu zażyłości).

Mowa potoczna i oficjalna mogą się także przenikać. Niekiedy w wybranych sytuacjach formalnych, w celu rozluźnienia atmosfery, wykorzystuje się język potoczny, z kolei w sytuacjach nieoficjalnych zdarza się, że nadawca za pomocą języka formalnego chce podkreślić ważność danego zagadnienia.

Mowa potoczna i oficjalna są podatne na zmiany społeczne i kulturowe, w wyniku których dochodzi do ich modyfikacji.

Język potoczny a oficjalny – czym się różnią?

Różnice pomiędzy mową potoczną a oficjalną widoczne są przede wszystkim w stylu komunikacji. Język potoczny obfituje w kolokwializmy, bezpośrednie zwroty, skróty myślowe, elipsy itp. Natomiast język formalny jest tych elementów w całości pozbawiony, a zamiast tego występują w nim bezosobowe formy, szablonowe formuły oraz specjalistyczna terminologia.

Z drugiej strony język potoczny, choć podlega pewnych zasadom społecznym i językowym, jest o wiele mniej restrykcyjny niż język oficjalny. Stanowi zwykle zbiór cech indywidualnych dla każdego człowieka – w mowie potocznej uwidacznia się przynależność do danej grupy społecznej, pochodzenie czy sposób myślenia. Natomiast język oficjalny jest mocno sformalizowany i szablonowy, nie ma w nim miejsca na indywidualność jednostki.

Podczas gdy język potoczny umożliwia wyrażanie emocji, nawiązywanie relacji z drugą osobą oraz na swobodną wymianę myśli – język formalny służy do tworzenia precyzyjnych komunikatów oraz pełni głównie funkcję informacyjną.

Istotną różnicą między językiem formalnym a potocznym jest również częstotliwość występowania błędów. W pierwszym z nich wszelkie pomyłki są niedopuszczalne i powinny być natychmiastowo poprawiane, z kolei w przypadku drugiego języka błędy zdarzają się często i są uznawane za naturalny element potocznej komunikacji.