Nawias – czym jest i kiedy się go stosuje?

Spis Treści:

Choć czasem stawiany poza nawiasem interpunkcji, ma niebagatelne znaczenie. Używamy go bowiem często, choć nie zawsze poprawnie. Bywa, że omijamy ten znak szerokim łukiem lub podchodzimy do niego jak pies do jeża, niepewni, co może nam zaoferować i w jakich sytuacjach go stosować. Chcesz się dowiedzieć, po co nam nawias? Przeczytaj ten artykuł!

Czym jest nawias?

Nawias to znak pisarski lub ich para, których używamy do wydzielenia czegoś. Są one stosowane nie tylko w tekstach, lecz także w matematyce oraz innych dziedzinach.

Nawiasami oddzielamy informacje mniej ważne lub część wyrażenia algebraicznego. Jak podaje prof. Edward Polański w części wstępnej Wielkiego słownika ortograficznego PWN: „Za pomocą nawiasu możemy wskazywać, które partie tekstu w stosunku do tekstu głównego mają charakter poboczny, drugoplanowy bądź uzupełniający”. Choć nawiasy to nie okna, należy pamiętać o ich zamykaniu – po wstawieniu nawiasu otwierającego i wypełnieniu go treścią trzeba postawić również nawias zamykający.

W tym artykule skupimy się na nawiasie i jego funkcjach w tekście, a więc na ujęciu polonistycznym. Nawiasem jednak mówiąc, działania algebraiczne zamieszczone w nawiasach wykonujemy w pierwszej kolejności. Okazuje się, że w matematyce stosuje się nie tylko nawiasy okrągłe, lecz także kwadratowe ([]) oraz klamrowe ({}). Stosują je również programiści, jest to jednak poza nawiasem naszych rozważań.

Rodzaje nawiasów

Jak już wspomnieliśmy, rodzajów nawiasów jest kilka. Każdy z nich ma swoją funkcję, o czym będzie mowa poniżej. Choć najczęściej stosuje się nawiasy okrągłe, nie można zapominać o tym, że możliwości jest więcej.

Nawiasy okrągłe

Nawiasy okrągłe są uznawane za podstawowe, szczególnie w piśmie ręcznym, gdzie powinno się używać tylko tego rodzaju.

Używane są, gdy chcesz uzupełnić wypowiedź, dodatkowo ją objaśnić czy doprecyzować, np.: Między nami mówiąc, poszedłem do tego sklepu za rogiem (do Koali), żeby kupić jej prezent w ostatniej chwili.

Nawias okrągły zastosujemy również, gdy będziemy chcieli wtrącić jakieś przykłady, oraz po liczbach i literach składających się na wyliczenie, np. Prezydium komitetu samorządu mieszkańców wykonuje w szczególności następujące zadania: 1) rozpatruje sprawy przedłożone przez komisje oraz przygotowuje materiały na posiedzenia komitetu, 2) nadaje bieg i czuwa nad realizacją uchwał i wniosków podjętych przez komitet. (Przykład zaczerpnięty z publikacji: „Kultura i Społeczeństwo” nr 1, Warszawa 1977). To użycie nawiasu zamykającego widzimy w programach do edycji tekstów, gdzie w stylach numeracji możemy wybrać nawias po liczbie w miejsce kropki.

Nawiasy kwadratowe

W nawiasach kwadratowych wstawiane są wtrącenia odautorskie w cytatach.

Przykładowo: Dopiero wspomniana już Konstytucja 3 maja 1791 roku podkreśli, że jej twórcy pragnęli sobie „na wdzięczność współczesnych i przyszłych [podkreślenie moje – J.T.] pokoleń zasłużyć”. (Cytat zaczerpnięty z publikacji: J. Tazbir, Silva rerum historicarum, Warszawa 2002). Warto tutaj wspomnieć, iż niekiedy takie wtrącenia zamieszczane są w nawiasach okrągłych, jednak specjaliści zalecają stosowanie w tej sytuacji nawiasów kwadratowych.

Do oznaczania skrótów i objaśnień w cytatach również lepiej stosować nawiasy kwadratowe, w tekście mogą pojawić się bowiem inne wtrącenia pochodzące od autora cytowanego tekstu. Te rodzaje nawiasów wykorzystujemy również do zaznaczania zapisu fonetycznego, np. [fszystko, ziomp] to zapis wymowy wyrazów wszystko, ziąb. Wielokropkiem w kwadratowym nawiasie sygnalizujemy natomiast wycięcie jakiegoś fragmentu cytowanego tekstu.

Inne rodzaje nawiasów

Choć istnieje więcej rodzajów nawiasów, w języku polskim najczęściej mamy do czynienia z nawiasami okrągłymi, czasem stosuje się także nawiasy kwadratowe. Mimo to warto wiedzieć, z jakimi nawiasami możemy mieć jeszcze do czynienia i w jakich sytuacjach.

  • Nawias prosty
    Ten rodzaj nawiasów (czyli //) stosujemy w piśmie komputerowym i zapisach specjalistycznych. Spotkamy się z nim również w maszynopisach.
  • Nawias klamrowy
    W zapisie tekstu w języku polskim raczej nie spotkamy nawiasu klamrowego, tj. {}. W matematyce w takim znaku zapisuje się elementy zbioru. Jest stosowny również w programowaniu, np. do otaczania bloków kodu. Jest to jednakże rzadki gatunek.
  • Nawias ostrokątny
    Czasem w cytowanych tekstach pojawiają się cytaty, mamy więc do czynienia z cytatem w cytacie. Wówczas możemy zastosować cudzysłowy francuskie («») lub niemieckie (»«), które wyglądają podobnie do nawiasów ostrokątnych, są jednak mniejsze. Nie należy jednak, zgodnie z tym, co twierdzi A. Wolański w książce pt. Edycja tekstów, cudzysłowów ostrokątnych zastępować takimiż nawiasami. W związku z tym nawiasy ostrokątne, a więc <>, stosujemy niezwykle rzadko, częściej posługujemy się jednym ze znaków z pary nawiasowej w matematyce – jako znak większości lub mniejszości. Natomiast w typografii spotkamy się z umieszczaniem wstawek edytorskich w nawiasy ostrokątne. Podsumowując, nawiasy ostrokątne mają zastosowanie w tekstach specjalistycznych.

Nawias w nawiasie

Zwielokrotnione nawiasy utrudniają odbiorcy orientację. Należy zatem dołożyć wszelkich starań, by unikać nawiasów w nawiasie.

Jeżeli jesteśmy zmuszeni użyć dwu nawiasów w tym samym fragmencie, warto w nawias kwadratowy ujmować kwestie ogólniejsze, a w nawias okrągły – konkretniejsze.

Czym możemy zastąpić nawias?

Gdy mamy do czynienia z wtrąceniami, wyjaśnieniami etc. – czyli zwielokrotnieniem potencjalnej konieczności użycia nawiasów – warto najpierw sprawdzić, czy nie można ich zastąpić myślnikami czy przecinkami. W Wielkim słowniku ortograficznym PWN czytamy: „Wydzielenie [fragmentu wypowiedzi] za pomocą nawiasu jest najsilniejsze”.

Nawias a inne znaki interpunkcyjne

Niejednokrotnie zdarza się, że tuż przed nawiasem lub po nim występuje inny znak interpunkcyjny. Trzeba wówczas pamiętać o kilku zasadach:

  1. Pytajnik, wykrzyknik i wielokropek zamieszczamy przed całą wypowiedzią w nawiasie, np. Jak ja właściwie wyglądam? (Pomyślała zafrasowana).
  2. Przecinek, średnik, pauzę i kropkę zapisujemy po wtrąceniu w nawiasie, np. Król – choć niekoniecznie młody (ale tez niestary) – chciał wybrać nową żonę; Ilustracja wykonana przez malarza w młodości świetnie to ilustruje (ryc. 1).
  3. Gdy wstawka nawiasowa jest pełnym zdaniem i rozpoczyna się wielka literą, kropkę możemy zapisać przed nią, a zdanie w nawiasie kończymy kropką już po jego zamknięciu, np. Mach nie był znanym pisarzem, pochodził zresztą z prowincji. (Wilhelm Mach urodził się w Kamionce na Podkarpaciu).
  4. Pytajniki, wykrzykniki oraz cudzysłowy, które odnoszą się do tekstu zamieszczonego w nawiasie, stawiamy przed nawiasem zamykającym, np. Podjęła wtedy decyzję (ze wszech miar słuszną!), by zamieszkać w Krakowie.

Wartko na koniec dodać, że powinno się unikać zbiegu nawiasu zamykającego i otwierającego, gdy to jednak nastąpi, pomiędzy nimi umieszczamy spację. Nie wstawiamy jej jednak pomiędzy nawiasem otwierającym a pierwszą literą wstawki nawiasowej, jak również po ostatnim jej znaku, a przed nawiasem zamykającym.

Podsumowanie

  • W nawiasie umieszczamy wtrącenia, dodatkowe objaśnienia, jak również komentarze odautorskie czy dane bibliograficzne. Najczęściej stosujemy nawiasy okrągłe.
  • Należy unikać nawiasów w nawiasie, gdyż utrudniają czytelnikowi zrozumienie tekstu.
  • Nawiasy ostrokątne i klamrowe mają zastosowanie tylko w tekstach specjalistycznych.
  • Nawiasu ostrokątnego nie wolno mylić z cudzysłowem francuskim czy niemieckim.

Źródła:

  1. Wielki słownik ortograficzny PWN, red. E. Polański, Warszawa 2016.
  2. A. Wolański, Edycja tekstów, Warszawa 2008.

Oceń artykuł:

Średnia ocena: 5

Anna Czudecka-Wrona

Anna z zawodu jest polonistką, ukończyła także edytorstwo w Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Słowo pisane jest jej pasją od najmłodszych lat, gdy tworzyła wiersze czy opowiadania. Do dziś pisze teksty literackie do szuflady. Zarówno jako copywriter, jak i czytelnik ceni sobie wartość merytoryczną oraz poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Prywatnie poziom endorfin podnosi jej chwila nad książką, dobra kawa czy rodzinna wyprawa. Z przyjemnością również gotuje, recytuje i śpiewa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Ostatnio na blogu

28.02.2024 Korekta & Redakcja
27.02.2024 Marketing
26.02.2024 Marketing
23.02.2024 Marketing
22.02.2024 Social Media
21.02.2024 Korekta & Redakcja
20.02.2024 Marketing
19.02.2024 Pozycjonowanie
16.02.2024 Porady & Ciekawostki

Profesjonalne teksty biznesowe

Darmowa wycena

Zbuduj karierę z Content Writer

Sprawdź oferty pracy

Praktyczny
kurs
copywritingu