Związki składniowe – co warto o nich wiedzieć?

Spis Treści:

Słowa występujące w zdaniach mogą być ze sobą połączone w różny sposób. Takie zestawienia wyrazów noszą miano związków składniowych. Chcesz poznać klasyfikację tych związków oraz zaznajomić się z zasadami ich poprawnego formułowania? Koniecznie sprawdź więcej informacji na ten temat.

Związki składniowe – najważniejsze informacje

Związkami składniowymi bądź wyrazowymi nazywamy zespoły wyrazów, z których jeden pozostaje w podrzędnym stosunku do drugiego.

W tym przypadku słowo nadrzędne stanowi wyraz określany. Podrzędnik natomiast pełni funkcję określającą, przyczyniając się tym samym do ujednoznacznienia sensu zdania.

W obrębie związków składniowych wyróżnia się związek główny oraz związki poboczne. Ten pierwszy występuje wyłącznie między podmiotem a orzeczeniem (np. Mała Ania poszła z psem na spacer). Pozostałe natomiast wskazują na połączenia zachodzące między podstawowymi częściami zdania a ich określeniami, np.:

  • Ania (jaka?) mała – związek podmiotu z przydawką;
  • poszła (z czym?) z psem – związek orzeczenia z dopełnieniem;
  • poszła (gdzie?) na spacer – związek orzeczenia z okolicznikiem.

Wymienione związki poboczne konstruuje się w taki sposób, aby w odpowiedni sposób dookreślały podmiot lub orzeczenie.

Rodzaje związków składniowych

Związki wyrazowe dzieli się na:

  • związki zgody;
  • związki rządu;
  • związki przynależności.

Warto przyjrzeć się bliżej poszczególnym rodzajom związków składniowych.

Związek zgody

W związkach zgody jeden i drugi wyraz przybierają identyczną formę gramatyczną – występują w tym samym przypadku, rodzaju oraz liczbie. Wyraz określający dopasowuje się więc do formy wyrazu określanego. Można zatem stwierdzić, że oba słowa pozostają ze sobą w relacji „partnerskiej”.

Związki zgody tworzą zazwyczaj:

  • rzeczownik z czasownikiem (podmiot z orzeczeniem), np. Psy szczekają, Adrian zobaczył – w praktyce oznacza to, że związek główny zawsze jest związkiem zgody;
  • podmiot oraz przydawka (np. duży samochód, moja książka, piąte miejsce);
  • dopełnienie i przydawka (np. w butach sportowych).

Przy związkach zgody zmiana formy gramatycznej wyrazu określanego wpływa na zmianę formy wyrazu określającego (np. duży samochód dużego samochodu, butach sportowych butami sportowymi).

Związek rządu

W związkach rządu wyraz nadrzędny „rządzi” podrzędnikiem, czyli narzuca mu określoną formę gramatyczną. Relacja między tymi słowami przypomina stosunki panujące między przełożonym a podwładnym. O występowaniu związku rządu możemy mówić w przypadku następujących połączeń:

  • orzeczenie i dopełnienie (np. zrobiła zadanie, myśli o mamie, zachwyci się widokiem);
  • podmiot i przydawka wyrażona rzeczownikiem (np. tata Basi, kot Łukasza, kwiat paproci);
  • rzeczownik i wyrażenie przyimkowe (np. koszula w kratę).

Przy odmianie wspomnianych par wyrazów przez przypadki wyraz podrzędny nie zmienia swojej formy przypadka (np. tata Basi taty Basi, koszula w kratę koszuli w kratę).

Związek przynależności

W związkach przynależności wyraz podrzędny określa nadrzędnik i doprecyzowuje jego znaczenie, ale nie jest od niego zależny pod względem gramatycznym.

Relację między tymi słowami można porównać do stosunków łączących rodziców z dziećmi.

Zwykle o związku przynależności mówi się w przypadku par wyrazowych składających się z orzeczenia i podrzędnego wobec niego okolicznika (np. biegłem szybko, wróciłem do domu, zasnąłem wieczorem). W takich połączeniach podrzędnik jest nieodmienny.

Wtórne związki składniowe

W przypadku niektórych zdań można spotkać się ze zjawiskiem określanym jako wtórne związki składniowe. Pojęcie to odnosi się do takich sformułowań, które pod względem gramatycznym można powiązać zarówno z wyrazem poprzedzającym, jak i następującym.

Wtórne związki składniowe pojawiają się np. w takich wypowiedzeniach:

  • Eleganckie kurtki dla pań ze skóry.
  • Moja babcia trafiła do szpitala z zawałem serca.
  • Pobity cudem doszedł do domu.

W wyszczególnionych wyrażeniach występują błędy językowe. Taka ich konstrukcja sprawia bowiem, że są one trudne do zrozumienia. W celu ich ujednoznacznienia należy przestawić szyk zdania lub sformułować je nieco inaczej, np.:

  • Eleganckie kurtki ze skóry dla pań.
  • Moja babcia miała zawał serca i trafiła do szpitala.
  • Pobity doszedł do domu cudem.

Podsumowanie

  • Związki składniowe to połączenia międzywyrazowe, w których jeden wyraz pozostaje podrzędny względem drugiego.
  • Wśród związków składniowych wyodrębnia się związki zgody, rządu oraz przynależności. Wyróżnia się także związek główny oraz poboczne.
  • Wtórne związki składniowe traktowane są jako błąd językowy i wymagają poprawy.

Oceń artykuł:

Średnia ocena: 5

Paulina Skowronek

Z wykształcenia filolog polski i bibliotekarka. Z zawodu i zamiłowania copywriterka i redaktorka. Od dziecka fascynują ją słowa i to, co można wyrazić za ich pomocą. Pisarstwo postrzega jako jedną z dziedzin sztuki. Tworzeniem tekstów dla swojej przyjemności zajmuje się od najmłodszych lat. Obecnie służy pomocą klientom w ramach własnej działalności gospodarczej. Każdy nowy artykuł to dla niej okazja do poszerzenia horyzontów myślowych oraz udoskonalenia warsztatu pisarskiego. Prywatnie miłośniczka literatury dziecięcej i młodzieżowej, a także muzyki pop i rock.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Ostatnio na blogu

22.02.2024 Social Media
21.02.2024 Korekta & Redakcja
20.02.2024 Marketing
19.02.2024 Pozycjonowanie
16.02.2024 Porady & Ciekawostki
15.02.2024 Copywriting
14.02.2024 Korekta & Redakcja
13.02.2024 Porady & Ciekawostki
12.02.2024 Social Media

Profesjonalne teksty biznesowe

Darmowa wycena

Zbuduj karierę z Content Writer

Sprawdź oferty pracy

Praktyczny
kurs
copywritingu