Oksymorony – czyli o zaskoczeniu rozmówcy

Spis Treści:

O środkach stylistycznych uczymy się w szkole. Niejeden uczeń zadaje sobie wówczas pytanie, do czego jest mu to potrzebne. Tymczasem wszyscy jesteśmy nie tylko odbiorcami języka, lecz także jego nadawcami. Możemy wprowadzać do swoich przekazów oksymorony zarówno pisząc tekst, jak i w codziennych sytuacjach komunikacyjnych. Czym są i w jaki sposób należy je stosować? Zapraszamy do dalszej lektury artykułu!

Czym jest oksymoron?

Oksymoron to połączenie dwóch wyrazów, których znaczenia są sprzeczne. Warto podkreślić, iż ten środek stylistyczny musi być celowy i świadomy.

Dzięki zestawieniu wyrazów, których znaczenie wzajemnie się wyklucza, nadajemy im nowe znaczenie. Interpretacja takich zestawień epitetowych daje szerokie pole do popisu, często również powinna ujmować podkreśloną w ten sposób cechę wyrazu określanego. Na przykład sformułowanie głośna cisza, choć logicznie rzecz biorąc nie powinno zaistnieć, podkreśla fakt, że brak dźwięków jest tak totalny, że aż dzwoni w uszach.

Pod względem składniowym połączenia wyrazowe nazywane oksymoronem muszą być zgodne. Oznacza to, że nie możemy zestawić ze sobą dwóch wyrazów będących tą samą częścią mowy, np. dwóch przymiotników czy czasowników. Jeden z nich bowiem musi być określeniem, a drugi słowem określanym – najczęściej zatem będziemy mieć do czynienia z zestawieniami: przymiotnik + rzeczownik, imiesłów + rzeczownik, nieco rzadziej z połączeniem czasownik + przysłówek.

Ponadto wyrazy te muszą być zgodne gramatycznie, czyli mieć tę samą liczbę, rodzaj i przypadek, np. nie powiemy suchej woda czy cicha hałasy, lecz sucha woda / suchej wodzie i cichy hałas / ciche hałasy.

Jaką funkcję pełnią oksymorony?

Podstawową funkcją oksymoronów jest wywołanie określonej reakcji odbiorcy. Najczęściej będzie to zaskoczenie.

Równocześnie jednak ten środek stylistyczny ma zmotywować do poszukania jego głębszych znaczeń i działać na wyobraźnię. Może także szokować czy budzić wątpliwości.

Oczywiście, jest to także świetna zabawa słowem, co z kolei skłania odbiorcę do spojrzenia na język z większą kreatywnością i w konsekwencji używania go w sposób mniej sztampowy, a bardziej przemyślany i oryginalny. Oksymoron zastosujemy więc na przykład, chcąc wskazać na wewnętrzną sprzeczność jakiejś osoby czy zjawiska, kiedy będziemy chcieli pokazać czyjąś niekonsekwencję lub paradoksalność sytuacji.

Przykłady oksymoronów

Wbrew pozornej sprzeczności niektóre zestawienia oksymoroniczne zadomowiły się w naszym języku. Przykłady oksymoronów to:

  • ciepłe lody,
  • zimne ognie,
  • radosny smutek,
  • gorzka słodycz,
  • pracowity leń,
  • suchy deszcz,
  • biedny bogacz,
  • śmieszne nieszczęście,
  • biała czerń,
  • przyjemna niewola,
  • żywe trupy,
  • przerażający spokój,
  • wzór błędu,
  • prawdziwe fałszerstwo,
  • uśmiechać się smutno,
  • ostrożnie szaleć,
  • milcząca gaduła,
  • strasznie szczęśliwy.

Powszechna jest też łacińska sentencja: Festina lente, czyli Śpiesz się powoli.

Oksymorony w literaturze

Oksymoron to zabieg typowy dla poezji baroku, której celem jest między innymi zaskoczenie i oszołomienie odbiorcy. W końcu dobra sztuka powinna wywoływać silne emocje. Oksymorony, jak już wspominaliśmy, szokują, a przynajmniej dziwią. Te nietypowe epitety metaforyczne mają wywołać efekt paradoksu, pokazać wewnętrzną sprzeczność świata.

Oksymorony pojawiają się także w literaturze współczesnej, np. u Zbigniewa Herberta, który w utworze pt. Przesłanie Pana Cogito pisze o ciemniej gwieździe. Znajdziemy je też w literaturze epoki romantyzmu, np. u Adama Mickiewicza w Stepach akermańskich: „wypłynąłem na suchego przestwór oceanu”.

U Mirona Białoszewskiego natomiast pojawia się oksymoron w tytule wiersza: Szare eminencje zachwytu. Eminencja przecież to ktoś znaczący, często dostojnik kościelny, zaś szarość kojarzy się raczej z nijakością. Do tej szarości poeta dodał zachwyt, równocześnie wykorzystując frazeologizm szara eminencja.

Podsumowanie

  • Oksymorony to połączenie dwóch wyrazów, które pozornie mają sprzeczne znaczenie.
  • Stosujemy je, by podkreślić jakąś cechę, zaskoczyć czy zszokować odbiorcę.
  • Oksymorony są stosowane również w poezji, gdzie przede wszystkim mają skłonić czytelnika do głębszego namysłu.
  • Te metaforyczne epitety możemy spotkać w życiu codziennym, a niektóre z nich zadomowiły się w naszym języku na dobre.
  • Przykłady oksymoronów to: ciepłe lody, biały śnieg, odważny tchórz czy radosna rozpacz.

Oceń artykuł:

Średnia ocena: 5

Anna Czudecka-Wrona

Anna z zawodu jest polonistką, ukończyła także edytorstwo w Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Słowo pisane jest jej pasją od najmłodszych lat, gdy tworzyła wiersze czy opowiadania. Do dziś pisze teksty literackie do szuflady. Zarówno jako copywriter, jak i czytelnik ceni sobie wartość merytoryczną oraz poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Prywatnie poziom endorfin podnosi jej chwila nad książką, dobra kawa czy rodzinna wyprawa. Z przyjemnością również gotuje, recytuje i śpiewa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Ostatnio na blogu

20.02.2024 Marketing
19.02.2024 Pozycjonowanie
16.02.2024 Porady & Ciekawostki
15.02.2024 Copywriting
14.02.2024 Korekta & Redakcja
13.02.2024 Porady & Ciekawostki
12.02.2024 Social Media
09.02.2024 Korekta & Redakcja
08.02.2024 Marketing

Profesjonalne teksty biznesowe

Darmowa wycena

Zbuduj karierę z Content Writer

Sprawdź oferty pracy

Praktyczny
kurs
copywritingu